Sint-janskruid (Hypericum perforatum) is een van de bekendste kruiden van Europa, en het groeit gewoon in de Nederlandse berm. Je kunt er thee van zetten, het als extract gebruiken of het zelf kweken uit zaad. In deze gids lees je hoe je echt sint-janskruid herkent, welke vorm bij je past, hoe je thee zet, hoe je de plant kweekt en oogst, en waar je op let als je medicijnen gebruikt.
Wat is sint-janskruid?
Sint-janskruid is een winterharde vaste plant uit de hertshooifamilie (Hypericaceae). Hij wordt 30 tot 100 centimeter hoog en houdt van zonnige, droge plekken: bermen, dijken, spoorbermen en braakliggende grond. Vanaf juni staat hij vol gele bloemen met vijf kroonblaadjes en een pluim lange meeldraden.
De naam komt van Sint-Jansdag op 24 juni, het moment waarop de plant volop bloeit. Het tweede deel van de Latijnse naam, perforatum (doorboord), verwijst naar de doorschijnende stipjes in het blad. Houd je een blaadje tegen het licht, dan lijkt het vol kleine gaatjes te zitten. Dat zijn oliekliertjes.
Zo herken je echt sint-janskruid
In tuinen en plantsoenen staan vaak andere hertshooisoorten, en in de berm groeit ook ander geel spul. Let op deze kenmerken:
Doorschijnende stipjes in het blad als je het tegen het licht houdt.
Twee lengteribbels op de ronde stengel.
Bloemen van 2 tot 3 cm met kleine zwarte puntjes langs de randen van de kroonblaadjes.
Rode vingers: wrijf je een bloemknop fijn, dan kleurt je huid paarsrood door de stof hypericine.
Het grootbloemige tuinhertshooi (Hypericum calycinum) heeft bloemen van 5 cm of meer en groeit als lage bodembedekker. Dat is niet de soort uit deze gids.
Wat zit erin en hoe werkt het?
Sint-janskruid bevat tientallen stoffen. De belangrijkste zijn hyperforine, de rode kleurstoffen hypericine en pseudohypericine, en flavonoïden zoals hyperoside en rutine. Hoeveel er van elke stof in een product zit, hangt af van de groeiplek, het oogstmoment en de manier van extraheren.
Het best onderzochte effect speelt zich af in je lever. Hyperforine zet via de pregnaan-X-receptor (PXR) de aanmaak aan van het enzym CYP3A4. Dat enzym breekt meer dan de helft van alle medicijnen af. Meer CYP3A4 betekent dat je lichaam die medicijnen sneller opruimt. Daarom is het belangrijk om te weten wat je ernaast gebruikt, daarover verderop meer. Sint-janskruid is vooral bekend als traditionele kruidenthee. Voor het kruid zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd, dus wij beloven ook geen effecten.
Thee, extract of zaad: welke vorm kies je?
Bij Dutch-Smart vind je sint-janskruid in vier vormen. Dit is het verschil:
| Gedroogd kruid | 1:1 extract | 20% extract | Zaadjes |
|---|---|---|---|---|
Inhoud | 50 gram | 10 ml | 10 ml | 1 gram |
Vorm | Gesneden bloeiend kruid | Vloeibaar kruidenextract | Vloeibaar extract op basis van ethanol en water | Duizenden piepkleine zaadjes |
Sterkte | Mild | Sterker dan thee | Sterk geconcentreerd | n.v.t. |
Gebruik | Thee, 1 tot 2 theelepels per kop | Druppels, volgens de verpakking | Start met 5 tot 10 druppels, verdund in water | Zaaien in het voorjaar |
Voor wie | Wie een traditionele kruidenthee wil | Wie geen thee wil zetten | Ervaren gebruikers die een kleine dosis willen | Tuiniers en wie zelf wil oogsten |
Begin je net, kies dan het gedroogde sint-janskruid van 50 gram. Thee is de mildste vorm en je bepaalt zelf hoe sterk je hem zet. Wil je geen thee zetten, dan is het sint-janskruid 1:1 extract uit onze tincturen een praktisch alternatief. Het Sint Janskruid 20% extract is per druppel veel sterker. Bouw dat rustig op en lees de veiligheidstabel hieronder goed.
Sint-janskruidthee zetten in 5 stappen
Doe 1 tot 2 theelepels gedroogd sint-janskruid in een theezeefje of theepot.
Giet er een kop kokend water op, ongeveer 250 ml.
Dek de kop of pot af en laat de thee 10 tot 15 minuten trekken. Een deksel houdt de geurige oliën in je thee.
Zeef het kruid eruit. De smaak is kruidig en licht bitter. Een theelepel honing of een schijfje citroen maakt hem zachter.
Houd het bij maximaal drie koppen per dag.
Bewaar het kruid in een goed sluitende pot, droog en donker. In licht verliest het snel kleur en aroma. Meer kruiden om te zetten vind je in de categorie thee.
Sint-janskruid zelf kweken uit zaad
Sint-janskruid is een dankbare plant om zelf te kweken. Hij is winterhard, stelt weinig eisen aan de grond en komt elk jaar terug. Met de sint-janskruid zaadjes (1 gram) heb je ruim genoeg voor een flinke border. Het enige waar je op moet letten: het zaad is een lichtkiemer en kiemt het best koel.
Zaaien
Wil je een hogere kieming, leg de zaadjes dan eerst 3 tot 4 weken in de koelkast, in een zakje met een beetje vochtig zand. Zaai je direct buiten in het vroege voorjaar, dan doet de natuur dit voor je.
Vul een zaaibakje met zaai- of stekgrond, druk het licht aan en maak het nat.
Strooi de zaadjes dun over het oppervlak en druk ze aan. Dek ze niet af met aarde, ze hebben licht nodig om te kiemen.
Zet het bakje licht, maar niet in de felle middagzon, met een doorzichtig deksel of plastic erover. De ideale temperatuur ligt rond 15 °C. Boven 20 °C kiemt het zaad slechter.
Houd de grond vochtig met een plantenspuit. Na ongeveer twee tot drie weken zie je de eerste kiemplantjes.
Uitplanten en verzorgen
Zodra de zaailingen vier tot zes blaadjes hebben, verspeen je ze in losse potjes. Na de laatste nachtvorst, meestal half mei, gaan ze de tuin in, zo'n 30 centimeter uit elkaar. Kies de zonnigste plek die je hebt. Elke goed doorlatende grond is prima en bemesten is niet nodig. Eenmaal geworteld kan de plant goed tegen droogte. In het eerste jaar groeit hij vooral blad, de bloei komt meestal in het tweede jaar. Sint-janskruid zaait zichzelf graag uit. Wil je dat niet, knip dan de uitgebloeide toppen af voordat de zaaddozen bruin worden.
Oogsten en drogen
Oogst vanaf het tweede jaar, in juni of juli, als ongeveer de helft van de bloemen open is en de rest nog in de knop zit.
Pluk 's ochtends, zodra de dauw is opgedroogd.
Knip de bovenste 20 centimeter van de bloeiende stengels af.
Bind ze in kleine bosjes en hang ze ondersteboven op een donkere, luchtige plek. In een droogoven kan het ook, op 30 tot 40 °C.
Ritselt het kruid droog, rits dan de bloemen en blaadjes van de stengels en bewaar ze in een donkere glazen pot.
Meer zaden voor je kruidentuin vind je bij zaden en kweken. Zin in een kweekproject met water? Lees dan hoe je blue lotus kweekt uit zaad.
Veiligheid: dit moet je weten
Sint-janskruid is een krachtig kruid. Omdat het de afbraak van veel medicijnen versnelt, zijn dit de combinaties waar je op let:
Combinatie | Wat er gebeurt | Advies |
|---|---|---|
De pil en andere hormonale anticonceptie (pleister, ring, staafje) | De hormonen worden sneller afgebroken, waardoor de bescherming tegen zwangerschap kan afnemen. | Niet combineren. Na het stoppen nog 4 weken een extra voorbehoedsmiddel gebruiken, zoals condooms. |
Antidepressiva (SSRI's) | Kans op te veel serotonine, met onrust, zweten, koorts en spiertrekkingen (serotoninesyndroom). | Niet combineren. |
MAO-remmers (zoals ayahuasca) en MDMA | Hetzelfde risico op te veel serotonine. | Niet combineren. |
Bloedverdunners | De werking kan afnemen, en bij het stoppen met sint-janskruid juist weer toenemen. | Eerst overleggen met je arts of trombosedienst. |
Zon en zonnebank | Hypericine maakt je huid gevoeliger voor uv-licht, je verbrandt sneller. | Vermijd fel zonlicht, ook als je sint-janskruidolie op je huid gebruikt. |
Andere bekende bijwerkingen zijn maag- en darmklachten, duizeligheid en onrust. Gebruik sint-janskruid niet als je zwanger bent, borstvoeding geeft of jonger bent dan 18, en stop minstens tien dagen tot twee weken voor een geplande operatie. Gebruik je andere medicijnen, vraag dan even je apotheek of de combinatie kan. De volledige lijst met interacties vind je bij je apotheek en in de risicobeoordeling van het RIVM (zie de bronnen onderaan).
Veelgemaakte fouten
Zaadjes afdekken met aarde: sint-janskruid is een lichtkiemer. Onder een laagje grond kiemt het nauwelijks.
Te warm zaaien: op een warme vensterbank boven de verwarming kiemt het zaad slecht. Rond 15 °C gaat het het best.
De verkeerde plant plukken: in de berm groeit ook jacobskruiskruid, met gele bloemen in schermen en zonder doorschijnende stipjes in het blad. Die plant is giftig. Pluk alleen wat je zeker herkent.
Thee onafgedekt of te kort laten trekken: dan krijg je een slap kopje. Neem 10 tot 15 minuten met een deksel erop.
Gedroogd kruid in het licht bewaren: het verliest kleur en aroma. Gebruik een donkere, goed sluitende pot.
Denken dat het effect meteen weg is: de invloed op je lever houdt na het stoppen nog een tot twee weken aan.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet sint-janskruidthee trekken?
Laat de thee 10 tot 15 minuten trekken, met een deksel op de kop of pot. Gebruik 1 tot 2 theelepels gedroogd kruid per kop van ongeveer 250 ml.
Bloeit sint-janskruid uit zaad al in het eerste jaar?
Meestal niet. Het eerste jaar bouwt de plant vooral wortels en blad op. Vanaf het tweede jaar bloeit hij elke zomer, vanaf juni.
Is sint-janskruid legaal in Nederland?
Ja. Sint-janskruid is vrij verkrijgbaar als kruid, extract en zaad, en valt onder de Warenwet. De overheid heeft besloten een waarschuwing voor wisselwerkingen met medicijnen verplicht te stellen op producten met sint-janskruid.
Mag ik sint-janskruid gebruiken naast de pil?
Nee, dat wordt afgeraden. Sint-janskruid kan de pil minder betrouwbaar maken, ook nog weken nadat je gestopt bent. Wil je toch sint-janskruid gebruiken, overleg dan met je huisarts over een andere vorm van anticonceptie.
Hoe lang blijft sint-janskruid in je lichaam?
De stoffen zelf zijn binnen enkele dagen uit je bloed. Het effect op je leverenzymen houdt een tot twee weken aan. Voor hormonale anticonceptie wordt een ruimere marge van vier weken aangehouden.
Waar koop ik sint-janskruid?
Je vindt gedroogd sint-janskruid en meer kruiden bij de ontspannende kruiden. Het 1:1 extract staat bij de tincturen, het 20% extract bij de vloeibare alkaloïde-extracten en de zaadjes bij zaden en kweken.
Bronnen: RIVM, Risicobeoordeling van kruidenpreparaten met sint-janskruid (2021), Lareb, Verplichte waarschuwing bij sint-janskruid, Moore e.a., PNAS 2000 (hyperforine en PXR), OMAFRA, teeltgids St. John's wort.
Over de auteur
Redacteur
Derek schrijft voor Dutch Smart over smartshop-producten, kweektechnieken en harm reduction. Hij combineert praktijkervaring met feitelijke, onderbouwde informatie, zonder hype of vage beloftes.
