Een boompje uit de Caatinga dat de wetenschap niet snapt
Mimosa hostilis is een boom uit de Caatinga, het kurkdroge doornbosgebied in het noordoosten van Brazilie. De wetenschappelijke naam is tegenwoordig Mimosa tenuiflora (hernoemd in de jaren 90), maar vrijwel iedereen zegt gewoon mimosa hostilis. In Brazilie noemen ze hem Jurema Preta: de zwarte Jurema. Op het eerste gezicht is het een onopvallende boom met veervormige blaadjes en witte bloempluimpjes die amper opvallen tussen de cactussen en doornstruiken van de sertao.
Onder de grond zit een ander verhaal. De gedroogde wortelschors bevat tot 1,7% N,N-dimethyltryptamine (DMT). Dat is veel. Ter vergelijking: Psychotria viridis (chacruna), de bekendste DMT-bron in klassieke ayahuasca, zit doorgaans rond de 0,1-0,6%. En toch mag je de wortelschors gewoon kopen en bezitten in Nederland. Hoe dat zit, en waarom de wetenschap deze boom nog steeds niet helemaal begrijpt, lees je hieronder.
Wat de Caboclo's al eeuwen doen met deze schors
In het noordoosten van Brazilie, in de staten Pernambuco, Paraiba en Rio Grande do Norte, gebruiken de Caboclo's de wortelschors in een ritueel dat Catimbo heet. Het woord kan "pijp", "gifstruik" of simpelweg "magie" betekenen, afhankelijk van wie je het vraagt. De oudste verslagen stammen uit de koloniale periode, toen Portugese missionarissen rapporteerden over inheemse drankrituelen met de schors van de Jurema-boom.
Tijdens het Catimbo-ritueel drinken de deelnemers vinho de jurema: een afkooksel van de geschilde wortelschors met water, soms aangevuld met honing. Er wordt gezongen op ilus (lage trommels) en maraca's (rammelaars). De ceremonieleider roept Encantados op: betoverde geesten die in een tussenrijk wonen. De belangrijkste zijn de Mestres (meesters) en de Caboclos (vooroudergeesten van de inheemse bevolking). Het ritueel draait om genezing, bescherming en contact met de voorouderwereld.
In de twintigste eeuw vermengde het Catimbo zich met elementen uit de Umbanda en het Kardecisme, twee andere Braziliaanse spirituele tradities. Tegenwoordig wordt het soms Jurema Sagrada genoemd, omdat "Catimbo" in Brazilie een negatieve bijklank heeft gekregen. De kern, de Jurema-drank uit wortelschors, is al die eeuwen dezelfde gebleven.
Het raadsel: DMT hoort oraal niet te werken zonder MAO-remmer
Hier wordt het interessant voor wie zich in de farmacologie wil verdiepen. DMT wordt in je maag en darm normaal gesproken afgebroken door het enzym monoamine-oxidase (MAO) voordat het je bloedbaan bereikt. Daarom combineert de klassieke ayahuasca altijd twee planten: een DMT-bron (chacruna of chagropanga) en een MAO-remmer (de liaan Banisteriopsis caapi, die de betacarbolines harmine en harmaline bevat). Zonder die MAO-remmer geen effect: dat is het standaardmodel.
Jurema breekt dat model. De drank bevat alleen de wortelschors, gekookt in water. Geen caapi, geen aparte MAO-remmer. Toch rapporteren de Caboclo's al eeuwenlang psychoactieve effecten. Hoe kan dat?
Yuremamine: het mogelijke antwoord
In 2005 isoleerde een onderzoeksteam rond Vepsalainen een tot dan toe onbekende verbinding uit de stengelbast van Mimosa tenuiflora. Ze noemden het yuremamine, de eerste vertegenwoordiger van een nieuwe klasse phyto-indolen. In 2015 stelde een vervolgstudie dat yuremamine mogelijk geen klassiek indolalkaloid is, maar een flavo-alkaloid. Het vermoeden dat onderzoekers het meest bezighoudt: yuremamine zou als MAO-remmer kunnen werken.
Als dat klopt, draagt de Jurema-boom zijn eigen MAO-remming mee in dezelfde schors als de DMT. Twee functies in een plant, waar ayahuasca twee planten nodig heeft. Dat zou de eeuwenoude werking van de Catimbo-drank verklaren.
Eerlijkheid gebiedt te zeggen: het onderzoek naar yuremamine staat nog in de kinderschoenen. Er zijn geen grootschalige farmacologische studies verschenen die het MAO-remmende effect definitief bevestigen. Het raadsel is een stuk kleiner geworden, maar nog niet opgelost.
Wat er precies in de wortelschors zit: de cijfers
De gedroogde wortelschors van Mimosa hostilis bevat drie groepen bioactieve stoffen die relevant zijn:
DMT (N,N-dimethyltryptamine) is het hoofdalkaloid. De concentratie varieert in de wetenschappelijke literatuur van 0,31% (Schultes, 1977) tot 1,7% (recentere analyses van Mexicaans materiaal). De binnenbast van de wortel scoort het hoogst, met tot 2% aan totale alkaloiden. DMT is internationaal een Schedule I-stof onder het Verdrag inzake Psychotrope Stoffen (1971), maar datzelfde verdrag stelt expliciet dat planten die de stof van nature bevatten niet onder de controle vallen.
NMT (N-methyltryptamine) vormt ongeveer 3% van het totale alkaloidgehalte, oftewel circa 0,04% van het droge schorsgewicht. NMT is een minder bekende analoog van DMT. Het wordt in de meeste discussies over Jurema terzijde geschoven, maar draagt vermoedelijk bij aan het totaaleffect.
Yuremamine is het recentst ontdekte alkaloid (2005). De exacte concentratie in de wortelschors is niet vastgesteld in de beschikbare literatuur. De interesse zit hem niet in de hoeveelheid, maar in de vermoedelijke functie als MAO-remmer.
Daarnaast bevat de schors tannines, saponines, fytosterolen, glucosiden en lupeol. Die verklaren ook een heel ander gebruik van dezelfde boom.
Tepescohuite: dezelfde boom, andere toepassing
In Mexico heet Mimosa hostilis tepescohuite, en daar is hij niet bekend als psychoactieve plant maar als wondgeneesboom. Na de aardbeving in Mexico-Stad in 1984 werd de schors op grote schaal ingezet bij brandwondenpatienten. De hoge concentratie tannines en saponines in de bast geeft antimicrobiele eigenschappen. Je vindt tepescohuite tegenwoordig terug in Midden-Amerikaanse cosmetica en huidverzorgingsproducten, meestal als extract in cremes.
We maken hier geen medische claims over. Maar het laat zien dat deze boom meer te bieden heeft dan alleen zijn alkaloiden.
Legaal in Nederland: de schors wel, het extract niet
De Nederlandse Opiumwet plaatst DMT op Lijst I (harddrugs). Geextraheerd of geisoleerd DMT is illegaal om te bezitten, verkopen of produceren. Maar de wet plaatst niet de plant zelf op de lijst, alleen de geisoleerde stof. Mimosa hostilis wortelschors is onbewerkt plantmateriaal.
Dit onderscheid is niet Nederlands maar internationaal: het Commentaar bij het Verdrag inzake Psychotrope Stoffen (1971) stelt letterlijk dat planten waaruit psychotrope stoffen worden gewonnen niet onder het verdrag vallen. In de praktijk betekent dit dat je de gedroogde wortelschors in Nederland gewoon kunt kopen en bezitten. Zodra iemand begint te extraheren verandert de juridische situatie: het eindproduct (geisoleerd DMT) valt wel onder Lijst I.
Wij bij Dutch-Smart verkopen uitsluitend onbewerkt plantmateriaal. De Mimosa hostilis wortelschors (heel, vanaf 10 gram, EUR 12,50) is de gedroogde, onbewerkte binnenbast. Wie geinteresseerd is in het kweken van de boom zelf: we hebben ook Mimosa hostilis zaadjes (10 stuks).
Mimosa hostilis bij Dutch-Smart
In onze ayahuasca-categorie vind je naast de Mimosa hostilis wortelschors ook de klassieke ayahuasca-ingredienten. Voor wie het verschil wil begrijpen: onze blog over ayahuasca legt de traditionele bereiding uit. De producten die relevant zijn bij dit onderwerp:
- Mimosa hostilis wortelschors (heel), gedroogde binnenbast, vanaf EUR 12,50
- Mimosa hostilis zaadjes (10 stuks), voor wie de boom zelf wil kweken
- Banisteriopsis caapi (geel, 50 gram), de MAO-remmende liaan uit de ayahuasca-traditie
Veelgestelde vragen
Hoeveel DMT zit er in de wortelschors?
De gedroogde wortelschors bevat volgens de wetenschappelijke literatuur tussen de 0,3% en 1,7% DMT, afhankelijk van de herkomst en het deel van de wortel. De binnenbast bevat de hoogste concentratie.
Is Mimosa hostilis hetzelfde als Mimosa tenuiflora?
Ja. Mimosa hostilis is de oudere botanische naam; de plant werd in de jaren 90 hernoemd naar Mimosa tenuiflora. In de handel en de psychonautengemeenschap is Mimosa hostilis nog steeds de gangbare naam.
Mag ik de wortelschors kopen in Nederland?
Ja. Onbewerkte plantdelen van Mimosa hostilis zijn niet verboden onder de Nederlandse Opiumwet. Alleen geextraheerd of geisoleerd DMT is illegaal.
Wat is yuremamine?
Yuremamine is een in 2005 ontdekte verbinding in Mimosa tenuiflora, mogelijk een flavo-alkaloid dat als MAO-remmer werkt. Dit zou verklaren waarom de traditionele Jurema-drank oraal actief is zonder toevoeging van een aparte MAO-remmer. Definitief bewijs ontbreekt nog.
Wat is het verschil tussen jurema en ayahuasca?
Ayahuasca combineert twee planten: een MAO-remmer (Banisteriopsis caapi) en een DMT-bron (meestal Psychotria viridis). Jurema gebruikt alleen de wortelschors van Mimosa hostilis, die mogelijk haar eigen MAO-remming meebrengt via yuremamine. Lees meer in onze blog over ayahuasca.
