Chaga ziet er niet uit als een paddenstoel. Het is een zwarte, gebarsten knol op de stam van een berk, die van een afstand lijkt op een stuk verbrand hout. Breek je hem open, dan zie je een roestbruin tot oranjegeel binnenste. In Siberië, Scandinavië en Canada wordt chaga al eeuwen als thee gedronken. In deze gids lees je wat chaga precies is, hoe je hem onderscheidt van andere zwammen op berken, welke vorm bij je past, hoe je er thee van maakt en waarom je er niet te veel van moet nemen.
Wat is chaga?
Chaga is de schimmel Inonotus obliquus, in het Nederlands berkenweerschijnzwam. Hij groeit vooral op levende berken in koude streken op het noordelijk halfrond, en soms op els, beuk of populier. De schimmel dringt de boom binnen via een wond, zoals een afgebroken tak, en vormt daar in de loop van jaren een harde knol. Die knol is geen echte paddenstoel, maar een sclerotium: een compacte massa schimmeldraden. Het duurt minstens vijf jaar en vaak veel langer voordat zo'n knol oogstbaar is.
De echte vruchtlichamen, waarmee de schimmel sporen verspreidt, verschijnen pas onder de schors als de boom of een deel ervan dood is, en je ziet ze zelden. Voor thee en extracten gebruik je dus altijd de knol. In Nederland is chaga zeldzaam. Wat je hier te koop ziet, komt bijna altijd uit Scandinavië, de Baltische staten, Rusland of Canada.
Chaga of een andere zwam op een berk?
Op berken groeien meer zwammen, en niet elke zwarte bult is chaga. Zo zie je het verschil:
| Chaga | Tondelzwam | Berkenzwam | Knoest | |
|---|---|---|---|---|
| Wetenschappelijke naam | Inonotus obliquus | Fomes fomentarius | Fomitopsis betulina | Geen zwam, een vergroeiing van het hout |
| Vorm | Onregelmatige knol, groeit uit de stam | Hoefvormig, als een paardenhoef tegen de stam | Kussen- of niervormig, steekt uit als een plank | Ronde bult, bedekt met schors |
| Buitenkant | Zwart, diep gebarsten, als houtskool | Grijs tot bruin, met ringen | Wit tot lichtbruin, glad | Gewone berkenschors |
| Onderkant | Geen buisjes of poriën | Lichtbruine poriën | Witte poriën | Schors |
| Binnenkant | Roestbruin tot oranjegeel, korrelig | Bruin, kurkachtig | Wit, zacht tot kurkachtig | Hout |
| Voor thee | Ja | Nee | Nee | Nee |
Let op de naam: de berkenzwam is dus een andere soort dan chaga. Wie op "berkenzwam" zoekt, bedoelt vaak chaga, maar de officiële Nederlandse naam van chaga is berkenweerschijnzwam.
Wat zit erin?
Chaga bevat polysachariden zoals bèta-glucanen, triterpenen zoals betuline, betulinezuur en inotodiol, en veel melanine, de stof die de buitenkant zwart maakt. Betuline en betulinezuur komen van oorsprong uit de berk zelf: chaga haalt ze uit de schors. Gekweekte chaga, op een voedingsbodem in plaats van op een boom, bevat daardoor een andere en kleinere mix aan stoffen. Chaga bevat ook veel oxalaat, daarover meer bij Veiligheid. Voor chaga zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd, dus wij beloven er ook geen effecten van.
Welke vorm kies je?
| Product | Vorm | Gebruik | Geschikt voor |
|---|---|---|---|
| Chaga 100 gram | Extractpoeder | 1 theelepel (1,5 gram) per dag in heet water of een shake | Wie chaga als thee wil drinken |
| Chaga extract 30 ml | Vloeibaar extract | 2 keer per dag 5 druppels | Wie het klein en snel wil houden |
| Chaga extract capsules | 120 capsules van 400 mg | 2 keer per dag 1 capsule bij de maaltijd | Wie de smaak wil overslaan |
Alle drie zijn extracten, geen gemalen knol. Bij een extract zijn de stoffen al met heet water en alcohol uit de harde chaga gehaald, zodat je hem niet uren hoeft te trekken. Meer paddenstoelen vind je in de categorie medicinale paddenstoelen.
Chaga thee maken in 5 stappen
- Neem 1 theelepel chaga extractpoeder, ongeveer 1,5 gram.
- Laat water koken en daarna een minuut afkoelen.
- Giet een kop water, ongeveer 200 ml, op het poeder en roer goed.
- Laat het 5 minuten staan en roer nog een keer. Extractpoeder lost grotendeels op.
- Drink het warm. De smaak is aards en licht bitter, een beetje als slappe koffie. Een scheutje (plantaardige) melk, honing of kaneel maakt hem ronder.
Thee van stukjes chaga
Heb je hele stukjes chaga, dan werkt het anders. Hele chaga is zo hard dat kort trekken weinig doet. Laat een paar stukjes ter grootte van een suikerklontje 1 tot 3 uur zachtjes trekken in water net onder het kookpunt, tot de thee donkerbruin is. Je kunt dezelfde stukjes een paar keer opnieuw gebruiken, laat ze tussendoor goed drogen tegen schimmel.
Lekkere combinaties
Chaga past goed bij warme smaken: kaneel, gember, kardemom of een beetje cacao. Je kunt het poeder ook door je koffie, smoothie of havermout roeren. Wil je meer weten over andere paddenstoelen, lees dan onze blogs over vijf medicinale paddenstoelen en reishi.
Zelf chaga oogsten?
Chaga zelf zoeken klinkt mooi, maar in Nederland is het geen goed idee. De schimmel is hier zeldzaam en in bossen en natuurgebieden mag je niet zomaar iets van bomen afhalen. Ben je in Scandinavië of Canada, houd dan deze regels aan:
- Vraag toestemming aan de eigenaar of beheerder van het bos, en check de lokale regels.
- Oogst alleen van een levende berk. Chaga van een dode boom is uitgeput en verbrokkelt.
- Kies een knol van minstens vuistgrootte en laat een kwart tot een derde zitten, zodat hij kan teruggroeien.
- Gebruik een bijl of breed mes en beschadig het hout van de boom niet.
- Breek de knol in stukjes zo groot als een walnoot en droog ze een paar dagen op een luchtige plek of in een droogoven op maximaal 40 °C. Vochtige chaga gaat schimmelen.
Veiligheid
- Oxalaat: gedroogde chaga bevat tussen de 2,8 en 11,2 gram oxalaat per 100 gram, veel meer dan spinazie. Er zijn meerdere meldingen van ernstige nierschade bij mensen die maandenlang dagelijks grote hoeveelheden chaga namen. Houd je dus aan de dosering op de verpakking en neem het niet jarenlang achter elkaar.
- Nieren: heb je nierproblemen of nierstenen, gebruik dan geen chaga.
- Medicijnen: gebruik je bloedverdunners, medicijnen voor diabetes of middelen die je afweer onderdrukken, overleg dan eerst met je arts of apotheker.
- Zwanger of borstvoeding: niet gebruiken. Ook niet geven aan kinderen.
- Allergie: krijg je jeuk, uitslag of maag- en darmklachten, stop dan.
Veelgemaakte fouten
- Elke zwarte bult op een berk voor chaga aanzien: kijk naar de roestbruine binnenkant en de afwezigheid van poriën.
- Berkenzwam en chaga door elkaar halen: de witte berkenzwam is een andere soort.
- Hele stukjes kort laten trekken: dan smaakt het naar heet water. Hele chaga heeft uren nodig, extractpoeder een paar minuten.
- Meer nemen dan de dosering: meer is hier niet beter, vanwege het oxalaat.
- Gebruikte stukjes nat bewaren: ze beschimmelen. Laat ze tussendoor helemaal drogen.
- Chaga van een dode boom oogsten: die is verbrokkeld en bevat weinig.
Veelgestelde vragen
Is chaga een paddenstoel?
Chaga is een schimmel, maar wat je gebruikt is geen paddenstoel. Het is een sclerotium, een harde knol van schimmeldraden die op een levende berk groeit.
Hoe smaakt chaga thee?
Aards, mild en licht bitter, soms met een vleugje vanille. Veel mensen vinden het lijken op slappe koffie of zwarte thee.
Zit er cafeïne in chaga?
Nee, chaga bevat geen cafeïne. Je kunt het dus ook 's avonds drinken.
Hoeveel chaga mag je per dag?
Houd de dosering op de verpakking aan, bij ons extractpoeder is dat 1 theelepel (1,5 gram) per dag. Neem niet meer en gebruik het niet jarenlang onafgebroken, vanwege het hoge oxalaatgehalte.
Groeit chaga in Nederland?
Heel af en toe, op oude berken. De schimmel is hier zeldzaam. De meeste chaga komt uit Noord-Europa, Rusland en Canada.
Waar koop ik chaga?
Je vindt het chaga extractpoeder, het chaga extract in druppels en de chaga capsules bij de medicinale paddenstoelen.
Bronnen: Wikipedia (EN), Inonotus obliquus, Maine Forest Service, Chaga fact sheet, PubMed, Chaga mushroom-induced oxalate nephropathy.
