Een tinctuur is een kruidenextract op basis van alcohol: je laat kruiden een paar weken trekken in sterke drank, zeeft ze eruit en houdt een geconcentreerde vloeistof over die je per druppel doseert. Een tinctuur maken is makkelijker dan het klinkt. In deze gids lees je wat een tinctuur precies is, welke verhoudingen je aanhoudt, hoe je stap voor stap je eigen tinctuur maakt en bewaart, en wanneer een kant-en-klare tinctuur handiger is.
Wat is een tinctuur?
Bij een tinctuur gebruik je alcohol als oplosmiddel. Alcohol haalt stoffen uit de plant die niet of slecht in water oplossen, zoals harsen, etherische oliën en veel alkaloïden. Water pakt juist de stoffen die alcohol laat liggen, zoals slijmstoffen en mineralen. Daarom werk je meestal met een mengsel van alcohol en water, zoals wodka van 40%. Een bijkomend voordeel: alcohol conserveert. Een goed gemaakte tinctuur blijft jaren goed, terwijl thee na een dag al bederft.
Tinctuur, extract, glyceriet en thee
| Tinctuur | Vloeibaar 1:1 extract | Glyceriet | Thee | |
|---|---|---|---|---|
| Oplosmiddel | Alcohol en water | Meestal alcohol en water, sterker ingedikt | Plantaardige glycerine en water | Heet water |
| Verhouding kruid : vloeistof | Meestal 1:5 (gedroogd) of 1:2 (vers) | 1:1 | Meestal 1:5 | 1 tot 2 theelepels per kop |
| Houdbaarheid | 3 tot 4 jaar | Jaren, volgens de verpakking | Ongeveer 1 jaar | Dezelfde dag |
| Dosering | Druppels | Minder druppels dan een tinctuur | Druppels of theelepels | Per kop |
| Geschikt voor | Zelf maken, bijna alle kruiden | Wie direct wil beginnen | Wie geen alcohol wil | Dagelijks gebruik |
De verhouding vertelt hoe geconcentreerd een extract is. Bij 1:5 zit er 1 gram kruid in elke 5 milliliter vloeistof. Bij een 1:1 extract is dat 1 gram per milliliter, dus vijf keer zo sterk. Dat is waarom je van onze tincturen en 1:1 extracten maar een paar druppels nodig hebt.
Wat heb je nodig?
- Kruiden: gedroogd of vers, liefst biologisch en uit een bekende bron.
- Alcohol: neutrale sterke drank van 40% of sterker, zoals wodka of graanjenever. Gewone keukenalcohol of ontsmettingsalcohol is niet geschikt, die is niet drinkbaar.
- Een glazen pot met een goed sluitend deksel.
- Een weegschaal en een maatbeker.
- Een fijne zeef en een kaasdoek of koffiefilter.
- Donkere glazen flesjes met pipet, en etiketten.
Welke kruiden zijn geschikt?
Bijna elk kruid dat je als thee kunt drinken, kun je ook als tinctuur zetten. Dit zijn populaire kruiden om mee te beginnen, die je bij Dutch-Smart gedroogd vindt:
| Kruid | Plantdeel | Smaak | Tip |
|---|---|---|---|
| Citroenmelisse | Blad | Fris, citroen | Vers blad geeft de meeste geur, werk dan met 1:2 |
| Tijm | Blad en bloei | Kruidig, warm | Gedroogd prima, 1:5 |
| Echte salie | Blad | Kruidig, licht bitter | Niet te lang gebruiken, salie bevat thujon |
| Lavendel | Bloemen | Bloemig, sterk | Gebruik weinig, de smaak overheerst snel |
| Valeriaan | Wortel | Aards, scherp van geur | Wortels vrijgeven hun stoffen langzaam, laat 6 weken trekken |
| Sint-janskruid | Bloeiende toppen | Kruidig | Kleurt de tinctuur dieprood, let op de interacties met medicijnen |
Gebruik nooit kruiden die je niet zeker kent, en geen planten waarvan bekend is dat ze giftig zijn. Twijfel je, kies dan een kant-en-klaar extract.
Tinctuur maken in 7 stappen
- Weeg je kruiden af. Voor gedroogd kruid neem je 1 deel kruid op 5 delen alcohol, bijvoorbeeld 50 gram kruid op 250 ml. Voor vers kruid neem je 1 op 2, bijvoorbeeld 100 gram op 200 ml.
- Maak het kruid klein. Verkruimel gedroogd blad tussen je vingers of hak vers kruid fijn. Hoe groter het contactoppervlak, hoe beter de extractie.
- Doe het kruid in een schone glazen pot en giet de alcohol erover. Het kruid moet helemaal onder staan. Steekt er iets boven de vloeistof uit, dan kan dat gaan schimmelen.
- Sluit de pot en zet er een etiket op met het kruid, de verhouding, het alcoholpercentage en de datum.
- Laat 4 tot 6 weken trekken op een donkere plek op kamertemperatuur. Schud de pot om de dag even.
- Zeef de tinctuur door een fijne zeef met een kaasdoek. Knijp de doek goed uit, in het natte kruid zit nog veel tinctuur.
- Vul de donkere flesjes af, sluit ze goed en zet er opnieuw een etiket op.
Alcoholvrij: een glyceriet maken
Wil je geen alcohol gebruiken, maak dan een glyceriet. Je volgt dezelfde stappen, maar vervangt de alcohol door een mengsel van ongeveer 60% plantaardige glycerine en 40% water. Glycerine smaakt zoetig en extraheert minder sterk dan alcohol, en een glyceriet blijft ongeveer een jaar goed. Bewaar hem na het openen in de koelkast.
Bewaren en gebruiken
Bewaar je tinctuur in donkere glazen flesjes, koel en uit het licht. Zo blijft hij 3 tot 4 jaar goed. Ruikt hij muf, wordt hij troebel of zie je schimmel, gooi hem dan weg.
Een tinctuur doseer je per druppel. Begin met een paar druppels in een glas water of een kop thee en kijk hoe het bevalt. Een zelfgemaakte tinctuur is geen gestandaardiseerd product: de sterkte hangt af van het kruid, de oogst en je verhouding. Houd daarom de hoeveelheden klein en schrijf op wat je gebruikt.
Liever direct beginnen? Kant-en-klare tincturen
Zelf maken kost een paar weken geduld. Wil je meteen aan de slag, of wil je een vaste sterkte, kies dan een kant-en-klaar 1:1 extract. Bij Dutch-Smart vind je onder andere:
- Echte kamille 1:1 extract
- Echte valeriaan 1:1 extract
- Passiebloem 1:1 extract
- Gemberplant 1:1 extract
- Echte tijm 1:1 extract
- Goudsbloem 1:1 extract
Alle extracten vind je in de categorie tincturen. Zoek je een nog sterkere, gezuiverde vorm, kijk dan bij de vloeibare alkaloïde-extracten. Die zijn veel geconcentreerder, dus houd je daar strikt aan de dosering op de verpakking.
Veiligheid
- Alcohol: een tinctuur bevat net zoveel alcohol als de drank waarmee je hem maakt. Niet geven aan kinderen, niet gebruiken als je zwanger bent of borstvoeding geeft, en niet als je geen alcohol mag of wilt drinken.
- Medicijnen: sommige kruiden hebben wisselwerkingen met medicijnen, zoals sint-janskruid. Gebruik je medicijnen, vraag dan eerst je apotheek.
- Verkeer: rijd niet na het gebruik van kalmerende kruiden zoals valeriaan of passiebloem.
- Etiketten: label elke pot en elk flesje. Een onbekend bruin flesje is na een half jaar niet meer te herkennen.
- Kinderen: bewaar tincturen buiten hun bereik. Ze zien eruit als limonadesiroop.
Veelgemaakte fouten
- Te zwakke alcohol: met minder dan 25% alcohol kan de tinctuur gaan bederven. Neem minimaal 40%.
- Ontsmettingsalcohol gebruiken: die is gedenatureerd en niet geschikt om in te nemen. Gebruik alleen drinkbare sterke drank.
- Kruid dat boven de vloeistof uitsteekt: dat kan schimmelen. Zorg dat alles onder staat en vul eventueel bij.
- Te kort laten trekken: na een week is de tinctuur nog slap. Geef hem minstens 4 weken.
- Niet uitknijpen: in het natte kruid zit een flink deel van je tinctuur.
- In helder glas in het licht bewaren: licht breekt stoffen af. Gebruik donker glas en een donkere kast.
- Geen etiket: schrijf altijd kruid, verhouding, alcoholpercentage en datum op.
Veelgestelde vragen
Hoe lang moet een tinctuur trekken?
Minimaal twee weken, maar 4 tot 6 weken geeft een betere extractie. Wortels en schors hebben meer tijd nodig dan blad en bloemen.
Welke alcohol gebruik je voor een tinctuur?
Neutrale drinkbare sterke drank van minimaal 40%, zoals wodka of graanjenever. Voor harsrijke kruiden kun je een sterkere drank gebruiken. Nooit ontsmettingsalcohol of brandspiritus.
Wat betekent 1:5 bij een tinctuur?
Dat er 1 gram kruid is gebruikt op elke 5 milliliter vloeistof. Een 1:1 extract is dus vijf keer zo geconcentreerd als een tinctuur van 1:5.
Hoe lang is een zelfgemaakte tinctuur houdbaar?
Op alcohol van 40% of meer, donker en koel bewaard, 3 tot 4 jaar. Een glyceriet zonder alcohol ongeveer een jaar.
Kan ik een tinctuur maken zonder alcohol?
Ja, met plantaardige glycerine en water. Dat heet een glyceriet. Hij is minder sterk en korter houdbaar dan een tinctuur op alcohol.
Is een tinctuur hetzelfde als een extract?
Een tinctuur is een soort extract. In de praktijk noemt men een sterker, ingedikt product vaak een extract, zoals een 1:1 extract, en een verdunder product op alcohol een tinctuur.
Bronnen: North Atlantic Books, How to make an herbal tincture, Henriette's Herbal, Tinctures FAQ.
