Echte salie is het grijsgroene keukenkruid met de fluweelzachte, gerimpelde blaadjes dat je kent van salieboter en saltimbocca. Je zet er ook een stevige, kruidige thee van, met verse blaadjes uit de tuin of met gedroogd blad. In deze gids lees je hoe je echte salie onderscheidt van de andere salies, hoe je salie thee maakt, hoe je de plant zelf zaait, snoeit en oogst, en waarom je salie thee niet wekenlang elke dag moet drinken.
Wat is echte salie?
Echte salie (Salvia officinalis), ook tuinsalie of keukensalie, is een groenblijvende halfstruik uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), net als rozemarijn, tijm en munt. De plant komt van oorsprong uit het noorden van het Middellandse Zeegebied en wordt 30 tot 70 centimeter hoog. De stengels verhouten onderaan. Van mei tot juli bloeit echte salie met blauwpaarse lipbloemen in kransen rond de stengel, waar bijen en hommels op afkomen.
De naam Salvia komt van het Latijnse salvare, redden of genezen, en verwijst naar de lange geschiedenis van de plant in de Europese kruidentuin. Er zijn ook sierlijke vormen met paars, geelbont of driekleurig blad. Die kun je in de keuken en voor thee net zo goed gebruiken.
Echte salie of een andere salie?
Er bestaan honderden soorten salie, en een paar planten heten salie zonder het te zijn. Alleen echte salie is het klassieke thee- en keukenkruid. Zo zie je het verschil:
| Echte salie | Witte salie | Valse salie | Russische salie | |
|---|---|---|---|---|
| Botanische naam | Salvia officinalis | Salvia apiana | Teucrium scorodonia | Salvia yangii (voorheen Perovskia) |
| Blad | Grijsgroen, langwerpig, fluweelachtig en gerimpeld | Breed, zilverwit | Groen, driehoekig tot langwerpig, licht gerimpeld | Fijn ingesneden, zilvergrijs |
| Bloem | Blauwpaars, mei tot juli | Wit tot lichtlila | Lichtgroen tot geelachtig | Lavendelblauw, lange pluimen in de nazomer |
| Waar | Kruidentuin, pot op balkon | Wild in Californië en Mexico | Wild in Nederland, op zandgrond in bossen en heide | Siertuin |
| Gebruik | Thee en keuken | Branden, smudgen | Niet gebruiken | Sierplant |
Witte salie ken je misschien van smudge sticks. Hoe je die brandt, lees je in onze blog smudgen met witte salie. Ook Salvia divinorum is een salie, maar een heel andere plant met een sterk psychoactieve werking. Die vind je in een eigen categorie, Salvia divinorum, en hoort niet in je thee.
Wat zit erin?
Het blad van echte salie bevat etherische olie met onder meer cineol, kamfer en thujon. Daarnaast zitten er looistoffen en rozemarijnzuur in. Die stoffen geven salie zijn kruidige, licht bittere en wat samentrekkende smaak. Hoeveel etherische olie en thujon het blad bevat, verschilt per plant, ras en oogstmoment. Thujon is in grote hoeveelheden schadelijk voor het zenuwstelsel, daarom gelden er grenzen voor hoeveel salie je drinkt (zie Veiligheid). Salie wordt traditioneel als thee gedronken en als gorgeldrank gebruikt. Voor salie zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd, dus wij beloven er ook geen effecten van.
Welke vorm kies je?
| Vorm | Gebruik | Geschikt voor |
|---|---|---|
| Echte salie, gedroogd blad | Thee, 1 tot 2 gram per kop | Wie meteen thee wil zetten |
| Echte salie zaden | Zelf zaaien | Wie salie in de tuin of op het balkon wil |
| Vers blad uit eigen tuin | Thee en keuken, 4 tot 6 blaadjes per kop | Wie al een plant heeft |
Meer kruiden om thee van te zetten vind je bij de relax-kruiden, de gezondheidskruiden en in de categorie thee.
Salie thee maken in 5 stappen
- Neem 1 tot 2 gram gedroogd salieblad, ongeveer 1 tot 2 theelepels.
- Giet er een kop kokend water op, ongeveer 150 ml.
- Dek de kop af, zodat de etherische olie niet met de stoom verdwijnt.
- Laat de thee 5 tot 10 minuten trekken. Langer maakt hem bitter.
- Zeef het blad eruit. Een schijfje citroen of een theelepel honing maakt de smaak zachter. Drink maximaal drie koppen per dag.
Thee van verse salie
Pluk 4 tot 6 verse blaadjes, spoel ze af en scheur ze in stukjes, zodat de geur vrijkomt. Giet er een kop kokend water op en laat ze afgedekt 5 tot 10 minuten trekken. Verse salie smaakt frisser en minder bitter dan gedroogd. Lekker in combinatie met een takje rozemarijn of een schijfje gember.
Salie in de keuken
Salie past bij vette, hartige gerechten. Voor salieboter smelt je een flinke klont boter in een pan, bak je er een handvol verse salieblaadjes in tot ze krokant zijn en de boter licht bruin kleurt, en schep je het meteen over pasta, gnocchi of pompoen. Ook in saltimbocca, bij varkensvlees en kip, en in vulling voor gevogelte doet salie het goed.
Salie zelf kweken
Echte salie is makkelijk te kweken, groeit jaren door en is grotendeels winterhard, zolang de grond in de winter niet nat blijft.
Zaaien in 5 stappen
- Zaai binnen in maart of april, of buiten vanaf half mei.
- Leg de zaden op vochtige zaaigrond en dek ze af met een dun laagje van ongeveer een halve centimeter.
- Zet de bak op een lichte plek bij ongeveer 20 °C en houd de grond vochtig, niet nat.
- Na een tot drie weken komen de kiemplantjes op. Verspeen ze als ze een paar echte blaadjes hebben.
- Plant ze na half mei uit, ongeveer 40 tot 50 centimeter uit elkaar, of in een pot van minstens 25 centimeter breed.
De juiste plek en snoeien
Salie wil volle zon en droge, goed doorlatende, liefst kalkrijke grond. Natte voeten in de winter zijn zijn grootste vijand: dan rotten de wortels. Geef weinig water en geen mest, dan blijft de smaak het sterkst. Snoei in april de plant een derde terug, maar knip nooit in het kale, houtige deel zonder blad: daar loopt salie niet meer uit. Na de bloei kun je de uitgebloeide stengels wegknippen. Na vier tot vijf jaar wordt een plant vaak houtig en kaal. Neem dan in de zomer stekjes van 10 centimeter en laat die in een potje met zanderige grond wortelen.
Oogsten en drogen
- Je kunt het hele jaar door een paar blaadjes plukken. Voor drogen oogst je het beste vlak voor de bloei, op een droge ochtend.
- Knip hele stengeltopjes van 10 tot 15 centimeter, dat houdt de plant compact.
- Bind ze in kleine bosjes en hang ze ondersteboven op een donkere, luchtige plek, of droog de blaadjes in een droogoven op maximaal 35 °C.
- Na een tot twee weken zijn ze droog als ze kraken tussen je vingers.
- Rits de blaadjes van de stengels en bewaar ze heel in een donkere, luchtdichte pot. Zo blijven ze ongeveer een jaar goed. Verkruimel ze pas vlak voor gebruik.
Veiligheid
- Niet te veel en niet te lang: houd het bij maximaal drie koppen per dag en drink het niet langer dan twee weken achter elkaar. Dat komt door het thujon in het blad.
- Geen etherische olie innemen: pure salie-olie bevat veel meer thujon en kan in grote hoeveelheden stuipen veroorzaken.
- Zwanger of borstvoeding: drink geen salie thee. Normaal gebruik als keukenkruid in het eten is wel prima.
- Kinderen en jongeren onder 18: geef ze geen salie thee, de veiligheid is voor hen niet vastgesteld.
- Epilepsie of medicijnen: overleg eerst met je arts of apotheker.
- Allergie: ben je allergisch voor lipbloemigen zoals munt of rozemarijn, wees dan voorzichtig.
Veelgemaakte fouten
- Siersalie of valse salie gebruiken: alleen Salvia officinalis is het thee- en keukenkruid.
- Snoeien in het kale hout: daar groeit niets meer uit. Laat altijd groene blaadjes aan de takken.
- Te veel water geven: salie komt uit een droog klimaat en rot op natte grond.
- Bemesten: dat geeft veel blad met weinig smaak.
- Blad verkruimeld bewaren: dan vervliegt de geur snel. Bewaar het heel.
- Elke dag salie thee, maandenlang: neem na twee weken een pauze.
- De plant laten vergrijzen: stek op tijd een nieuwe plant als de oude houtig wordt.
Veelgestelde vragen
Hoe maak je salie thee van verse salie?
Scheur 4 tot 6 verse blaadjes in stukjes, giet er een kop kokend water op en laat het afgedekt 5 tot 10 minuten trekken.
Is salie thee gezond?
Salie wordt al eeuwen als thee en gorgeldrank gebruikt, maar voor salie zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Drink het met mate: maximaal drie koppen per dag en niet langer dan twee weken achter elkaar.
Hoeveel salie thee mag je per dag drinken?
Maximaal drie koppen, elk met 1 tot 2 gram gedroogd blad. Neem na twee weken een pauze.
Is salie winterhard?
Ja, echte salie kan tot ongeveer min 15 °C hebben, zolang de grond goed doorlatend is. In een pot is hij kwetsbaarder: zet die in de winter beschut en tegen een muur.
Wat is het verschil tussen echte salie en witte salie?
Echte salie (Salvia officinalis) is het grijsgroene keukenkruid voor thee en eten. Witte salie (Salvia apiana) heeft brede, zilverwitte bladeren en wordt vooral gebrand om te smudgen.
Waar koop ik salie?
Je vindt gedroogde echte salie bij de relax-kruiden en de echte salie zaden bij de exotische zaden.
Bronnen: Wikipedia (NL), Echte salie, EMA, Assessment report Salvia officinalis folium, Wikipedia (EN), Teucrium scorodonia.
