Gedroogde lavendel ruikt maanden later nog naar de zomer. Je zet er een bloemige thee van, je bakt ermee, en een zakje in de kast geeft je kleding een frisse geur. Maar niet elke lavendel is even geschikt: voor thee en de keuken wil je echte lavendel, niet de grote lavandin uit het tuincentrum. In deze gids lees je hoe je de soorten uit elkaar houdt, hoe je lavendelthee zet, wat je nog meer met gedroogde lavendel kunt, hoe je hem zelf kweekt en droogt, en waar je op moet letten.
Wat is echte lavendel?
Echte lavendel (Lavandula angustifolia), ook wel Engelse lavendel, is een kleine, groenblijvende halfstruik uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), net als rozemarijn en salie. Hij komt uit de bergen rond de Middellandse Zee en wordt 30 tot 60 centimeter hoog. De bladeren zijn smal en grijsgroen. In juni en juli bloeit hij met korte, dichte aren vol kleine paarse bloempjes op stevige stelen. Bijen en hommels zijn er gek op.
Echte lavendel is goed winterhard en groeit in Nederland jaren achter elkaar, zolang de grond droog genoeg is. De naam wordt vaak in verband gebracht met het Latijnse lavare, wassen, omdat lavendel al eeuwen in badwater en zeep wordt gebruikt.
Echte lavendel, lavandin of kuiflavendel?
In tuincentra en bloemenwinkels zie je vooral drie soorten. Voor thee en de keuken is echte lavendel de beste keuze:
| Echte lavendel | Lavandin | Kuiflavendel | |
|---|---|---|---|
| Botanische naam | Lavandula angustifolia | Lavandula × intermedia | Lavandula stoechas |
| Hoogte | 30 tot 60 centimeter | 60 tot 90 centimeter | 30 tot 60 centimeter |
| Aar | Kort en dicht | Lang en spits, op lange stelen | Dik, met opvallende "oortjes" bovenop |
| Bloeitijd | Juni en juli | Juli en augustus | Mei tot juli |
| Geur | Zoet en zacht | Sterker, met meer kamfer | Scherp en harsig |
| Winterhard | Ja | Ja | Matig |
| Voor thee en keuken | Ja | Liever niet, smaakt scherp en wat zeepachtig | Nee |
Lavandin is een kruising van echte lavendel en spijklavendel. Hij geeft veel meer olie en wordt daarom in de Provence op grote schaal geteeld voor parfum en zeep. Voor geurzakjes is hij prima, voor je thee niet.
Wat zit erin?
De bloemen bevatten etherische olie, bij echte lavendel vooral linalool en linalylacetaat, die zorgen voor de zoete geur. Lavandin en kuiflavendel bevatten meer kamfer, en kuiflavendel ook fenchon. Daardoor ruiken en smaken ze scherper. Lavendel wordt traditioneel als kruidenthee gedronken. Voor lavendel zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd, dus wij beloven er ook geen effecten van.
Wat doe je met gedroogde lavendel?
| Toepassing | Hoeveel | Tip |
|---|---|---|
| Thee | 1 tot 2 gram per kop, ongeveer 1 theelepel | Meng met andere kruiden, puur is hij snel te parfumachtig |
| Lavendelsuiker | 1 theelepel bloempjes op 250 gram suiker | Twee weken laten intrekken, dan zeven |
| Bakken en koken | Een snufje | Lekker in koekjes, scones, honing en bij lam |
| Geurzakjes | Een paar eetlepels per zakje | Knijp er af en toe in om de geur op te frissen |
| Smudge stick | Een bundel verse stengels | Zie onze blog smudgen met witte salie |
Gedroogde echte lavendel (Lavandula angustifolia) vind je bij de gezondheidskruiden.
Lavendelthee zetten in 5 stappen
- Neem 1 tot 2 gram gedroogde lavendelbloempjes, ongeveer 1 theelepel. Gebruik je vers, neem dan twee keer zoveel.
- Giet er een kop kokend water op, ongeveer 150 ml.
- Dek de kop af, zodat de geur niet met de stoom verdwijnt.
- Laat de thee 5 tot 10 minuten trekken. Langer maakt hem bitter en zeepachtig.
- Zeef de bloempjes eruit. Een theelepel honing past er goed bij. Drink maximaal drie koppen per dag.
Lekkere combinaties
Lavendel is sterk, dus een beetje is genoeg. Een snufje lavendel in kamillethee is een klassieker. Het past ook goed bij citroenmelisse, passiebloem of valeriaan. Meer kruiden om mee te mengen vind je in de categorie thee.
Lavendel zelf kweken
Lavendel is een dankbare plant voor een zonnige border, een randje langs het pad of een pot op het balkon. Een goede plant gaat zo'n tien jaar mee.
Zaaien in 5 stappen
- Leg het zaad drie tot vier weken in de koelkast, in een zakje met vochtig zand of keukenpapier. Die koude periode helpt de kieming op gang.
- Zaai in maart of april binnen. Strooi het zaad op vochtige zaaigrond en druk het aan, dek het hooguit heel dun af.
- Zet de bak op een lichte plek bij 15 tot 20 °C en houd de grond licht vochtig.
- Na twee tot vier weken komen de kiemplantjes op. Verspeen ze als ze een paar echte blaadjes hebben.
- Plant ze na half mei uit, 30 tot 40 centimeter uit elkaar.
Sneller gaat het met stekken: knip in de zomer jonge, niet bloeiende topjes van 8 tot 10 centimeter en laat ze wortelen in een potje met zanderige grond.
De juiste plek en snoeien
Kies volle zon en arme, droge, goed doorlatende grond, liefst kalkrijk. Geef geen mest: op rijke grond wordt lavendel slap en ruikt hij minder. Snoei twee keer per jaar. Knip na de bloei de uitgebloeide aren met een stukje stengel weg. Snoei in april de plant een derde terug in een mooie bolvorm. Knip nooit in het kale, houtige deel zonder blaadjes, daar loopt lavendel niet meer uit.
Oogsten en drogen
- Oogst op een droge ochtend, als ongeveer de helft van de bloempjes aan de aar open is. Dan is de geur het sterkst.
- Knip de stelen lang af, net boven het blad.
- Bind ze in kleine bosjes van twintig tot dertig stelen.
- Hang ze ondersteboven op een donkere, droge en luchtige plek. Na een tot twee weken zijn ze droog.
- Ris de bloempjes eraf boven een schaal en bewaar ze in een donkere, luchtdichte pot. Zo blijven ze ongeveer een jaar goed.
Veiligheid
- Niet te veel: houd het bij maximaal drie koppen per dag, met 1 tot 2 gram per kop.
- Zwanger of borstvoeding: drink geen lavendelthee, de veiligheid is niet vastgesteld.
- Kinderen onder 12: geef ze geen lavendelthee.
- Geen etherische olie innemen: lavendelolie is voor op een geurbrander of in cosmetica, niet om te drinken.
- Allergie: krijg je jeuk, uitslag of benauwdheid, stop dan.
- Alleen echte lavendel: gebruik voor thee geen kuiflavendel.
Veelgemaakte fouten
- Lavandin in je thee: die smaakt scherp en zeepachtig. Kies echte lavendel.
- Te veel tegelijk: lavendel overheerst snel. Begin met een theelepel of minder.
- Te laat oogsten: als alle bloempjes open zijn of al bruin worden, is de geur minder.
- Bemesten en veel water geven: dat geeft slappe planten met weinig geur.
- Snoeien in het kale hout: daar groeit niets meer uit.
- Zaad zonder koude periode zaaien: dan kiemt het slecht.
Veelgestelde vragen
Kun je elke lavendel gebruiken voor thee?
Liever niet. Echte lavendel (Lavandula angustifolia) is het lekkerst. Lavandin smaakt scherp en zeepachtig, en kuiflavendel bevat te veel kamfer.
Is lavendelthee gezond?
Lavendel wordt al lang als thee gedronken, maar voor lavendel zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Drink het met mate, maximaal drie koppen per dag.
Mag je lavendelthee drinken als je zwanger bent?
Dat wordt afgeraden. Er zijn te weinig gegevens om te zeggen dat het veilig is.
Hoe lang blijft gedroogde lavendel goed?
In een donkere, luchtdichte pot ongeveer een jaar. Daarna verliest hij langzaam zijn geur.
Wanneer moet je lavendel snoeien?
Twee keer: na de bloei de uitgebloeide aren eraf, en in april een derde terug. Nooit in het kale hout.
Waar koop ik gedroogde lavendel?
Je vindt gedroogde echte lavendel bij de gezondheidskruiden, naast rozemarijn en citroenmelisse.
Bronnen: Wikipedia (NL), Echte lavendel, EMA, Community herbal monograph Lavandula angustifolia flos, Wikipedia (EN), Lavandula × intermedia.
