Rozemarijn ken je van de aardappels in de oven en de focaccia, maar je zet er ook een kruidige, frisse thee van, met een vers takje uit de tuin of met gedroogde naaldjes. De plant is groenblijvend, ruikt naar dennen en kamfer, en overleeft een gewone Nederlandse winter prima als hij droog staat. In deze gids lees je hoe je rozemarijn herkent en niet verwart met een giftige lookalike, hoe je rozemarijnthee maakt, hoe je de plant stekt, snoeit en oogst, en waar je op moet letten.
Wat is rozemarijn?
Rozemarijn is een groenblijvende struik uit de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), net als salie, tijm en lavendel. Sinds 2017 heet hij botanisch Salvia rosmarinus. Daarvoor was dat Rosmarinus officinalis, en die naam zie je nog vaak op verpakkingen. De plant komt uit het Middellandse Zeegebied en wordt in de tuin meestal 50 centimeter tot anderhalve meter hoog. De bladeren zijn smal en naaldvormig, donkergroen aan de bovenkant en wit en viltig aan de onderkant, met omgerolde randen. In het voorjaar, soms ook in de herfst, bloeit rozemarijn met kleine lichtblauwe lipbloemen, waar bijen al vroeg in het jaar op afkomen.
De naam komt van het Latijnse ros marinus, dauw van de zee, omdat de plant aan de kust groeit. Er zijn rechtopgaande vormen en kruipende vormen, die over een muurtje of de rand van een pot hangen. Beide kun je gebruiken.
Rozemarijn of een lookalike?
Smalle, grijsgroene blaadjes met een witte onderkant hebben meer planten. Eén daarvan is giftig:
| Rozemarijn | Lavendel | Lavendelhei | |
|---|---|---|---|
| Botanische naam | Salvia rosmarinus | Lavandula angustifolia | Andromeda polifolia |
| Blad | Naaldvormig, donkergroen boven, wit onder, randen omgerold | Smal, aan beide kanten grijsgroen en viltig | Smal, blauwgroen boven, wit onder, randen omgerold |
| Bloem | Lichtblauw, in het voorjaar | Paars, in aren, in de zomer | Roze klokjes, in mei en juni |
| Geur van gekneusd blad | Sterk, naar dennen en kamfer | Zoet, naar lavendel | Geen rozemarijngeur |
| Waar | Kruidentuin, pot | Kruidentuin, border | Wild in hoogveen, zeldzaam, niet plukken |
| Voor thee | Ja | Ja, de bloemen | Nee, giftig |
De geur is de snelste test: wrijf een blaadje fijn. Ruikt het niet naar rozemarijn, gebruik het dan niet. Met gedroogde rozemarijn uit de winkel heb je dat probleem niet.
Wat zit erin?
Rozemarijnblad bevat etherische olie met onder meer 1,8-cineol, kamfer en alfa-pineen, die zorgen voor de frisse, harsige geur. Daarnaast zitten er rozemarijnzuur en carnosinezuur in, twee stoffen die ook in salie voorkomen. Hoeveel van elke stof erin zit, verschilt per ras, groeiplek en oogsttijd. Rozemarijn wordt traditioneel als kruidenthee gedronken. Voor rozemarijn zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd, dus wij beloven er ook geen effecten van.
Welke vorm kies je?
| Vorm | Gebruik | Geschikt voor |
|---|---|---|
| Rozemarijn 50 gram, gedroogd | Thee, 1 tot 2 gram per kop, en de keuken | Wie meteen aan de slag wil |
| Vers takje uit eigen tuin | Thee, een takje van 5 tot 10 centimeter per kop | Wie een plant heeft |
| Zelfgemaakte tinctuur | Druppels in water | Wie lang wil bewaren, zie onze blog tinctuur maken |
Meer kruiden voor thee vind je bij de gezondheidskruiden en in de categorie thee.
Rozemarijnthee maken in 5 stappen
- Neem 1 tot 2 gram gedroogde rozemarijn, ongeveer 1 theelepel, of een vers takje van 5 tot 10 centimeter.
- Kneus het verse takje even tussen je vingers of rol het met een mes, zodat de geur vrijkomt.
- Giet er een kop kokend water op, 150 tot 250 ml, en dek de kop af.
- Laat de thee 5 tot 10 minuten trekken. Langer wordt bitter en harsig.
- Haal het takje eruit of zeef de naaldjes. Een schijfje citroen of wat honing maakt de smaak zachter. Drink maximaal drie koppen per dag.
Lekkere combinaties
Rozemarijn is pittig en combineert goed met citroen, gember en munt. Een takje rozemarijn met een paar blaadjes salie geeft een stevige kruidenthee. Voor iets zachters meng je het met lavendel of citroenmelisse.
Rozemarijn in de keuken
Rozemarijn kan goed tegen hitte en past bij geroosterde aardappels, lamsvlees, kip, bonen en brood. Gebruik hele takjes en haal ze er voor het opdienen uit, de naaldjes zijn hard. Maak je rozemarijnolie met verse takjes, bewaar die dan in de koelkast en gebruik hem binnen vier dagen. Verse kruiden in olie kunnen bij kamertemperatuur gevaarlijke bacteriën laten groeien.
Rozemarijn zelf kweken
Rozemarijn is makkelijk te houden en gaat jaren mee, zolang hij droog staat. Zaaien kan, maar zaad kiemt traag en onregelmatig. Stekken is veel betrouwbaarder.
Stekken in 5 stappen
- Knip in de zomer jonge, nog niet houtige topjes van ongeveer 10 centimeter.
- Rits de onderste blaadjes van de onderste 3 centimeter af.
- Zet de stekjes in een potje met een mengsel van zand en zaaigrond, of in een glas water op een lichte vensterbank.
- Houd de grond licht vochtig en zet ze uit de felle zon. Na drie tot zes weken vormen ze wortels.
- Zet ze in een eigen pot zodra je wortels ziet, en plant ze het voorjaar erna uit.
De juiste plek en snoeien
Kies volle zon en droge, goed doorlatende grond, liefst wat kalkrijk. Rozemarijn kan in de grond meestal tegen een graad of tien vorst, maar natte winters zijn zijn grootste vijand. Een beschutte plek tegen een muur helpt. In een pot is hij kwetsbaarder: zet die in de winter tegen de gevel en geef bijna geen water. Snoei direct na de bloei, en knip nooit in het kale hout zonder blaadjes, daar loopt hij niet meer uit.
Oogsten en drogen
- Je kunt het hele jaar door takjes knippen. Voor drogen oogst je vlak voor de bloei, op een droge ochtend.
- Knip topjes van 10 tot 15 centimeter, dat houdt de plant compact.
- Bind ze in kleine bosjes en hang ze ondersteboven op een donkere, luchtige plek, of droog ze in een droogoven op maximaal 35 °C.
- Na een tot twee weken zijn ze droog als de naaldjes er makkelijk afvallen.
- Rits de naaldjes van de takjes en bewaar ze in een donkere, luchtdichte pot. Zo blijven ze ongeveer een jaar goed.
Veiligheid
- Niet te veel: houd het bij maximaal drie koppen per dag, met 1 tot 2 gram per kop.
- Zwanger of borstvoeding: drink geen rozemarijnthee, de veiligheid is niet vastgesteld. Normaal gebruik als keukenkruid in het eten is wel prima.
- Kinderen onder 12: geef ze geen rozemarijnthee.
- Galstenen, galwegen of lever: heb je hier problemen mee, drink dan geen rozemarijnthee.
- Geen etherische olie innemen: pure rozemarijnolie is veel sterker dan thee en bevat veel kamfer.
- Allergie: krijg je jeuk of uitslag, stop dan.
Veelgemaakte fouten
- Te lang laten trekken: na tien minuten wordt de thee bitter en harsig.
- Te nat houden: rozemarijn verdraagt kou beter dan natte voeten.
- Snoeien in het kale hout: daar groeit niets meer uit.
- Zaaien en dan opgeven: zaad kiemt traag. Stekken gaat sneller en zekerder.
- Rozemarijnolie met verse takjes buiten de koelkast bewaren: dat is onveilig.
- Een onbekende struik plukken: ruik eerst. Lavendelhei lijkt erop maar is giftig.
Veelgestelde vragen
Hoe maak je rozemarijnthee van verse rozemarijn?
Kneus een takje van 5 tot 10 centimeter, giet er een kop kokend water op en laat het afgedekt 5 tot 10 minuten trekken.
Is rozemarijnthee gezond?
Rozemarijn wordt al eeuwen als thee gedronken, maar voor rozemarijn zijn in de EU geen gezondheidsclaims goedgekeurd. Drink het met mate, maximaal drie koppen per dag.
Is rozemarijn winterhard?
In de volle grond kan rozemarijn meestal tegen een graad of tien vorst, mits de grond droog en goed doorlatend is. In een pot is hij gevoeliger.
Waarom heet rozemarijn nu Salvia?
DNA-onderzoek liet zien dat rozemarijn zo nauw verwant is aan salie dat botanici hem in 2017 in het geslacht Salvia hebben ingedeeld. Het is dezelfde plant.
Kun je de bloemen ook gebruiken?
Ja. De lichtblauwe bloemetjes zijn eetbaar en smaken milder dan het blad. Ze zijn mooi in een salade of over een gerecht.
Waar koop ik rozemarijn?
Je vindt gedroogde rozemarijn (50 gram) bij de gezondheidskruiden, naast lavendel en citroenmelisse.
Bronnen: Wikipedia (NL), Rozemarijn, EMA, Community herbal monograph Rosmarinus officinalis folium, Wikipedia (EN), Andromeda polifolia.
