Bai zhu is een gedroogde wortel die in Nederland bijna niemand kent, maar die in China al zo'n tweeduizend jaar een vaste plek heeft in de kruidengeneeskunde. Het staat in de Shennong Ben Cao Jing, een van de oudste Chinese kruidenboeken, en wordt daar even belangrijk geacht als ginseng. Wij hebben het bij Dutch-Smart als losse wortelstukjes, en eerlijk gezegd vinden we het jammer dat zo weinig mensen het kennen!
Wat is bai zhu?
Bai zhu is de gedroogde wortel van Atractylodes macrocephala, een plant uit de composietenfamlie die in het zuiden van China wordt gekweekt. De naam betekent letterlijk "witte zhu", en in het Nederlands wordt de plant weleens "Chinees distelmadeliefje" genoemd, maar dat gebruikt eigenlijk niemand. Het gaat om een kruidachtige vaste plant van veertig tot zestig centimeter hoog, met grof getande bladeren en paarsachtige bloemen. Maar de plant zelf is bijzaak. Het draait om de wortel, en die wordt in de winter geoogst als het bovengrondse deel is afgestorven.
Wat je koopt zijn onregelmatige, beige tot gelige stukjes met een aardachtige geur en een licht bittere smaak. Ze ruiken een beetje naar droge aarde met iets kruizigs. Niet heel uitnodigend, maar dat geldt voor meer gedroogde wortels.
Waarom Chinese artsen het zo vaak voorschrijven
In de traditionele Chinese geneeskunde wordt bai zhu geclassificeerd als bitter en zoet van smaak, warm van aard, en het werkt op de milt- en maagmeridiaan. Wat dat in de praktijk betekent: Chinese artsen pakken bai zhu als eerste als iemand binnenkomt met een zwakke spijsvertering, vermoeidheid en een opgeblazen buik. Het idee is dat de milt het transport van voedingsstoffen regelt en dat bai zhu dat proces versterkt.
Het kruid is een van de acht befaamde specialiteiten uit de provincie Zhejiang en een vast onderdeel van Si Jun Zi Tang, de "vier edele heren"-formule. Dat is een basisrecept in de TCM, vergelijkbaar met hoe wij in Nederland kamille of valeriaan als standaardkruid kennen.
Werkt het ook echt? Er is geen klinisch bewijs op het niveau dat wij in Europa gewend zijn. Het meeste onderzoek betreft dier- en celstudies, en die kun je niet zomaar naar mensen vertalen. Wat we wel weten is dat Chinese artsen het al eeuwen consistent voorschrijven en dat miljoenen mensen het dagelijks gebruiken. Dat is geen bewijs, maar het is ook niet niets.
Wat zit er in de wortel?
Onderzoekers hebben meer dan 120 verbindingen in bai zhu geïdentificeerd. De drie belangrijkste groepen zijn sesquiterpenoïden, polysachariden en polyacetylenen. Van de sesquiterpenoïden zijn atractylenolide I, II en III de bekendste, en daar wordt het meeste onderzoek naar gedaan. In 2024 ontdekten Chinese onderzoekers nog nieuwe verbindingen, waaronder een type sesquiterpenoïde dimeer dat in celstudies activiteit liet zien tegen levercancercellen.
Klinkt ingewikkeld? Eigenlijk valt het mee. Het komt erop neer dat bai zhu een complexe wortel is met veel actieve stoffen, waarvan we de meeste nog lang niet volledig begrijpen. Als je op supplementensites leest dat bai zhu "bewezen effectief" is tegen van alles, neem dat dan met een flinke korrel zout.
Zelf een afkooksel maken
Bai zhu is een harde, houtige wortel. Je kunt er geen thee van trekken zoals je dat met kamille of lavendel doet. Je moet het afkoken, net als bij muira puama.
Doe 6 tot 12 gram gedroogde bai zhu in in een pan met 400 tot 500 ml koud water. Breng het langzaam aan de kook en laat het op laag vuur 20 tot 30 minuten sudderen tot het water met ruwweg een derde is ingedampt. Zeef de stukjes eruit. Wat overblijft is een lichtbruin, licht bitter afkooksel dat je warm drinkt. Eventueel doe je er een theelepel honing bij.
Kun je het ook koud drinken? Ja, maar traditioneel wordt het warm gedronken omdat bai zhu als warm kruid wordt beschouwd. Wil je het combineren met andere kruiden? Dan is Si Jun Zi Tang het klassieke startpunt, maar als je daar geen ervaring mee hebt, begin dan gewoon met bai zhu alleen.
Dosering en voorzorgen
De standaarddosering in de TCM is 6 tot 15 gram per dag, als afkooksel. Wij raden aan om met 6 gram te beginnen en te kijken hoe je erop reageert. Meer is niet per se beter.
Er bestaan twee vormen: rauw bai zhu, dat in de TCM vooral vocht zou afvoeren, en gebakken bai zhu, dat meer op de milt zou werken. Wat wij verkopen is de onbewerkte, gedroogde wortel.
Niet gebruiken bij overmatige dorst en nachtelijk zweten, bij auto-immuunziekten, en als je zwanger bent of borstvoeding geeft. Gebruik je medicijnen? Overleg dan eerst met je arts of een TCM-therapeut. Dat is geen advies dat wij als webshop kunnen geven, en dat doen we ook niet.
Bai zhu is geen wondermiddel en wij doen ook niet alsof. Het is een gedroogd kruid met een lange traditie, en als je geïnteresseerd bent in TCM of zelf afkooksels wilt maken, is dit een goed beginpunt. Je vindt onze bai zhu hier in de shop, naast onder meer annona muricata. Meer lezen over kruiden bereiden? Bekijk onze blog over zelf een tinctuur maken.